Ceredigion Crest (colour)Croeso i flog swyddogol Archifdy Ceredigion.

Mae Archifdy Ceredigion yn rhan o Gyngor Sir Ceredigion.

Pe byddai’n well gennych ei ddarllen yn Saesneg, cliciwch yma. Ewch i’r dudalen Amdanom Ni i gael manylion am y ffordd yr ydym yn rhoi ein Polisi Iaith Gymraeg ar waith ar y cyfryngau cymdeithasol.


Posted in Uncategorized

Cacen yr Almaen

xmas-tree-german-cake

Mae gennym ddwy fersiwn o’r gacen yma’n barod! Rysáit teisen Fictoria yw hwn yn y bon (pwysau’r wyau mewn siwgr, menyn a blawd) ond fel rheol byddem yn defnyddio blawd codi mewn teisen Fictoria heddiw. Pan gafodd y Rysáit yma ei gyhoeddi roedd ‘blawd’ yn golygu ‘blawd plaen’. Rhaid curo’r toes am hydoedd (cymaint â hanner awr, cofiwch!) i ddwyn aer iddo er mwyn iddo godi yn y popty.

german-cake-1913-2

Cafodd Fersiwn Un ei choginio fel un gacen – cymerodd fwy o amser na’r hanner awr sydd yn y rysáit. Yn y diwedd cymerodd rhwng 40 – 60 munud ar 180°. Cododd y gacen yn braf megis llosgfynydd. O’i thorri roedd yn debyg i Deisen Felen. Cafodd aelodau Fforwm Hanes Lleol Ceredigion ddarn i drio. Dywedodd un sydd â pherthynas yn yr Almaen, ei bod hi’n debyg i ‘gacen dywod’ yr Almaen.

german-cake-1913-cut

Nid wyf wedi gallu dod o hyd i fanylion M. Langenbach, Caerleon House, a gyfrannodd y rysáit hon at Lyfr Ryseitiau Coeden Nadolig Eglwys Mihangel Sant ym 1913. A oedd cysylltiad ganddi â’r Brifysgol?

german-cake-made-by-helen-at-caesars

Cafodd Fersiwn Dau y rysáit ei pharatoi gan Helen yn Café Cesar yn Rhodfa’r Gogledd. Mae hi wrth ei bodd yn rhoi cynnig ar ryseitiau newydd (a hen!) a rhai anarferol. Fe wnaeth y gacen mewn dau dun fel cacen sbwng draddodiadol. Fe gododd yn wych. Buom yn rhannu yng Nghanolfan Rheidol, swyddfa’r Cyngor yn Aberystwyth.

[HP]

Posted in Archwilio Eich Archif 2016, Ryseitiau | Tagged , , , | Leave a comment

Cawl Teulu Gwych

xmas-tree-excellent-family-soup

Mae enw’r cawl yma o 1913 yn reit ddoniol. Ai’r cawl ynteu’r teulu sy’n wych?

Mae cawl yn dibynnu ar godi blas y cig a’r llysiau sydd wedyn yn cael eu gwaredu (neu’u defnyddio at ddibenion eraill). Mae’r gwlych sy’n weddill yn cael ei dewychu cyn ei weini. Mae angen 3½ chwart (neu saith peint) o ddŵr – a sosban fawr iawn – ond does dim angen llawer iawn o gynhwysion eraill.

Defnyddiwch sego i dewychu’r cawl. Bydd rhai’n cofio pwdin sego, sef pwdin llaeth a oedd yn boblogaidd gan y plant yng nghanol yr ugeinfed ganrif. Roedd y plant oedd ddim yn hoffi sego (neu dapioca, rhyw fwydiach arall lled debyg iddo) yn arfer dweud ei fod yn ymdebygu i rifft llyffant.

Daw coes las cig eidion o ran uchaf y goes flaen.

Y cyflasau olaf i’w hychwanegu yw pergibyn (sbeis a ddaw o’r siderion a geir ar nytmeg) a phupur cayenne, sy’n goch ac yn boeth, sy’n annisgwyl braidd ac yn gyffrous!

[HP]

Posted in Archwilio Eich Archif 2016, Ryseitiau | Tagged , | Leave a comment

Teisen Ann Pugh

aby-wh-2-1-2-ann-pughs-cake

Mae’r gacen yma’n debycach i dorth deisen neu deisen doddion. Fe’i gwneir trwy ychwanegu cynhwysion at does cyffredin. Fe allech chi ddefnyddio toes bara gwyn, ac ychwanegu’r cynhwysion at hwnnw.

Mae torth bedair yn pwyso 4 pwys, ac felly mae’n debyg y byddai angen 2 bwys o does ar gyfer y rysáit yma. Fe allech chi haneru’r mesuriadau isod a defnyddio 500g / 1 pwys o does bara masnachol .

Does dim sôn am yr amser coginio na’r gwres, ond os dilynwch chi’r amseriad a’r gwres sydd eu hangen i wneud torth 1 pwys (neu 500g) dylai hynny weithio – oddeutu 35 munud ar 180°-200° (llai ar gyfer ffan).

Dyma’r rysáit

Dau bwys o does – cymysgwch 2 wy ynddo ac yna 4 owns o fenyn a 2 owns o saim. Curwch y toes tra mae’n eithaf oer. Yna rhowch ½ pwys o gyrens, 6 owns o siwgr ac ychydig bach o sbeis. Peidiwch â rhoi dim hylif o gwbl.


Trawsgrifiad y ddogfen wreiddiol

Half quartern of dough – mix 2 eggs with it first then 4 oz. of butter and 2oz. of lard. Beat into the dough quite cold. Afterwards add ½ lb currants, 6 oz. sugar and a small quantity of spice. No liquid of any kind.

[HP]

Posted in Archwilio Eich Archif 2016, Ryseitiau | Tagged , | Leave a comment

Pastai Dyn Tlawd

xmas-tree-poor-mans-pie

xmas-tree-front-cover
Dyma rysáit o 1913 gan Marianne Farrow a ddaeth i Aberystwyth ym 1901 gyda’i gŵr George, Uwch Ringyll Cwmni yng Nghatrawd Magnelau Sir Aberteifi. Erbyn 1911 roedd ganddyn nhw chwech o blant rhwng 17 a 6 blwydd oed.

Gan mai dim ond rhyw 6 swllt yr wythnos oedd incwm ei gŵr, efallai fod Mrs Farrow yn gyfarwydd iawn â choginio’r fath ddanteithion blasus a darbodus.

[HP]

Posted in Archwilio Eich Archif 2016, Ryseitiau | Tagged , | Leave a comment

Cacen frown

ww1-brown-cake

Daw’r gacen hon o Aberystwyth ym 1917 o War Hints and Recipes. Mae hwn yn rysáit digon rhyfedd ar un ystyr oherwydd does dim wyau ynddo (roedd digon o’r rheiny yn Aberystwyth ym 1917, siawns?) Mae’n cynnwys lot fawr o sbeisys a chroen orennau  a fyddai wedi gorfod cael eu mewnforio trwy fôr-warchae llongau tanfor yr Almaen. Felly, dwn i ddim sut oedd hyn yn helpu lle’r oedd y rhyfel yn y cwestiwn.

Defnyddiwch soda pobi a hufen tartar (mi wnaiff powdwr codi modern y tro) wedi eu cymysgu â llaeth enwyn neu laeth ‘melys’ (e.e. newydd). Mae’r cyfuniad hwn yn cael ei ddefnyddio i wneud sgonau heddiw.

brown-cake-1917-1

Mae llwyth o sbeisys yn y gacen – owns o of sinamon, owns o sinsir mâl a nytmeg cyfan! Beth oedd diben y croen oren? Defnyddiais i  groen candi  –siawns nad oedd angen croen oren ar gyfer y rysáit? Mae’r croen oren yn hyfryd ond mae’r bywyn gwyn y tu mewn yn ofnadwy o chwerw.

Cymerodd ddwy awr i goginio’r gacen ar oddeutu 180° am yr awr gyntaf a 160° ar gyfer yr ail awr. Roedd y tu allan yn galed ond roedd y tu mewn wedi’i goginio’n neis. Imi roedd y gacen yn rhy sbeislyd o lawer ond fe gafodd aelodau Fforwm Hanes Lleol Ceredigion ddarn i’w flasu ac ni ddywedodd neb ddim am hynny. Fe dybiwn y byddai’n cadw’n dda mewn tun seiliedig.

brown-cake-1917-texture-2

Miss Marshall a gyfrannodd y rysáit yma. Tybed ai hi oedd Ethel, y clerc/telegraffydd a oedd yn gweithio, fe dybir, i Swyddfa’r Post. Un o Barnsley, Swydd Efrog oedd hi’n wreiddiol, ac yn ôl Cyfrifiad 1911 roedd yn byw yn Stryd y Dollborth, Aberystwyth.

[HP]

Posted in Archwilio Eich Archif 2016, Ryseitiau | Tagged , | Leave a comment

Teisennau banana

xmas-tree-banana-cakes

xmas-tree-front-cover

Mae’r teisennau banana’n dod o Lyfr Ryseitiau Coeden Nadolig Eglwys Mihangel Sant a’r Holl Angylion, Aberystwyth (1913), casgliad o ryseitiau gan aelodau o’r gynulleidfa a’u ffrindiau.  Mae Miss Hughes o Ael Dinas, Trefechan yn dweud eu bod yn ‘hynod faethlon’, math ar ymborth llawn egni o’r oes o’r blaen o bosib.  Pwder pobi a oedd yn cael ei  gynhyrchu gan gwmni Brown a Polson yn nhref Paisley oedd ‘Paisley Flour’.

 

banana-cakes-2-1

Fe drodd y teisennau banana allan fel teisennau garw bach, melys â blas banana arnyn nhw. Mae’n bosibl bod y deisen fanana fodern yn fwy o faint na rhai 1916, oherwydd roedd y toes yn rhy wlyb i’w dorri’n deisennau bach fel yr awgryma’r rysáit. Mi wnes i eu coginio nhw ar 180° ac ar ôl ugain munud roeddynt yn dal i edrych yn welw a thrist, felly efallai fod angen mwy o wres.

[HP]

 

Posted in Archwilio Eich Archif 2016, Ryseitiau | Tagged , | Leave a comment