Ceredigion Crest (colour)Croeso i flog swyddogol Archifdy Ceredigion.

Mae Archifdy Ceredigion yn rhan o Gyngor Sir Ceredigion.

Pe byddai’n well gennych ei ddarllen yn Saesneg, cliciwch yma. Ewch i’r dudalen Amdanom Ni i gael manylion am y ffordd yr ydym yn rhoi ein Polisi Iaith Gymraeg ar waith ar y cyfryngau cymdeithasol.


Advertisements
Posted in Uncategorized

Fy Mhrofiad Gwaith yn yr Archifdy

Blog gwadd newydd gan Georgie Whittock a dreuliodd rai wythnosau yn Archifdy Ceredigion yn ddiweddar – profiad (gwaith) defnyddiol a phleserus!

Rwy’n fyfyriwr yn yr ail flwyddyn yn astudio archeoleg ym Mhrifysgol Llambed ac rwyf wedi bod ar brofiad gwaith yn Archifdy Ceredigion dros yr wythnosau diwethaf yn rhan o raglen Go Wales, sef rhaglen sydd wedi’i sefydlu mhob prifysgol yng Nghymru ac sy’n galluogi myfyrwyr gyda phroblemau sy’n cyfyngu ar eu gallu i weithio, megis anableddau ac anawsterau dysgu penodol, a/neu o ardal gyflogaeth isel i ennill profiad gwaith.

Yn ystod fy amser yma, mae fy marn o rôl archifydd a’r gwaith maen nhw’n ei wneud wedi newid; doeddwn i ddim yn sylweddoli eu bod nhw’n gwneud cymaint! Roeddwn yn credu bod eu gwaith yn canolbwyntio ar warchod a chatalogio dogfennau a deunyddiau yn bennaf, fodd bynnag, rwyf wedi sylweddoli eu bod hefyd yn gwneud ymchwil ar ran aelodau’r cyhoedd sydd eisiau dod o hyd i fwy o wybodaeth am wahanol bynciau, ynglŷn â hanes eu teulu neu ddigwyddiadau neu lefydd penodol yn gyffredinol, yn ogystal â’u cynorthwyo i wneud ymchwil eu hunain drwy eu cyfeirio at gofnodion a dogfennau a allai fod yn ddefnyddiol.

Yn ystod fy mhrofiad gwaith, rwyf wedi ysgrifennu’r disgrifiadau ar gyfer tri chasgliad o ddogfennau, wedi helpu gydag ymholiadau yn ymwneud â hanes teulu, wedi ymdrin â nifer o ddogfennau, wedi gwneud ymchwil am Epidemig y Ffliw Sbaenaidd o 1918 i 1919 ar gyfer y BBC, a chefais y cyfrifoldeb o agor yr ystafelloedd diogel!

amdram2

 

MUS/474/3/1 ac MUS/474/3/2: Roedd yr ail gasgliad yr edrychais arno’n cynnwys lluniau o berfformiadau Cymdeithas Actio Amatur Coleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan. Dyma ddau lun â llofnod arnynt o’r ddrama ‘The Terror’ a berfformiwyd gan y gymdeithas yn Neuadd Fictoria, Llanbedr Pont Steffan. C. 1950au.

amdram1

Gall edrych ar gasgliad o ddogfennau ac ysgrifennu eu disgrifiadau catalog ymddangos yn dasg undonog, ond dydi e ddim, mewn gwirionedd (er y gallai hynny fod oherwydd ei fod yn newydd i mi). Mae ymdrin â’r dogfennau hyn, eu darllen, eu harchwilio, ac ysgrifennu amdanynt wedi bod yn hynod ddiddorol, ac mae dod i wybod am gefndir y dogfennau a’r llefydd a’r bobl y maent yn gysylltiedig â hwy wedi cyfoethogi fy sgiliau ymchwil. Rwyf wedi cael cyfle i weithio’n annibynnol gyda’r dogfennau, yn ogystal â gweithio’n rhan o dîm ardderchog sydd wedi gwneud fy mhrofiad gwaith yn ddymunol tu hwnt.

Mae’r profiad wedi bod yn agoriad llygaid i’r holl waith mae archifydd yn ei wneud, ac wedi gwneud i mi ystyried gyrfa yn ymwneud ag archifo yn y dyfodol.

[Georgie Whittock]

Posted in Archifdy Ceredigion, Blog gwadd | Tagged , , , , , | Leave a comment

Teulu Hallworth rhan 3: Awydd gêm o denis?

Dyma’r trydydd flog gwadd am y teulu Hallworth. Darllenwch rhan 1 a rhan 2, wedyn chwarae gêm o denis gydag Annie Hallworth!

ADX1579.12.01 Tennis club group photo

ADX/1579/12/1. Mae Annie Hallworth yn y rhes flaen, y drydedd o’r chwith.

Rhwng y ddau ryfel roedd clybiau tenis mewn trefi bach yn ganolfannau cymdeithasol lle gallai pobl gwrdd ac anghofio’r llymder gartref. Yn y llun hwn fe welwn fod criw eithaf amrywiol yn dod i chwarae ar gyrtiau Morfa Mawr, a agorodd ym 1923, gan gynnwys myfyrwyr yn y Brifysgol.

ADX1579.12.07 Anyone for tennis

ADX/1579/12/7. Annie Hallworth yw’r ail o’r dde.

Mae’r lluniau eraill yn dangos Annie Hallworth ynghanol cylch o gyfeillion byrlymus, yn fenywod a dynion.

ADX1579.12.03

ADX/1579/12/3. Annie Hallworth yw’r ail o’r chwith.

Tynnwyd y rhan fwyaf o’r lluniau hyn ar y Morfa Mawr, ond mae dau lun o’r chwaraewyr yn ymlacio mewn cadeiriau cynfas sydd wedi’u tynnu rhywle yn y wlad o amgylch y dref, ond nid oes wybod ble.

ADX1579.12.06 Rural tennis

ADX/1579/12/6. Mae Annie Hallworth yn y canol.

Y tu ôl i’r criw yn y llun gallwn weld Neuadd y Coleg, a losgodd yn ulw ym mis Awst 1933, sy’n ein galluogi i ddyfalu pa bryd y tynnwyd y gyfres ryfeddol hon o luniau.

ADX1579.11.02

ADX/1579/11/2. Annie, modurydd awyddus, yn ei char!

[John Wiles]

Posted in Aberystwyth, Blog gwadd | Tagged , , | Leave a comment

Teulu Hallworth rhan 2: I’r gad!

Rhan 2 o gyfres fach am deulu Hallworth!

ADX1579.07.01 Thomas on the beach, Egypt

Mae’r llun hynod hwn yn dangos Thomas Hallworth yn ystod y Rhyfel Mawr, ar y traeth ger Alexandria. Yn ei fywyd bob dydd roedd Thomas, a ddechreuodd yn goetsmon yn Hyde yn Swydd Caer, yn gweithio fel gyrrwr i Dr Roberts o Benywern, ger Aberystwyth.

ADX1579.08.01 Egypt, ambulance

Ymrestrodd Thomas ym 1915 pan oedd yn 37 oed, ac fe’i rhoddwyd ar waith yn yr isadran Cludiant Mecanyddol o Gorfflu Gwasanaeth y Fyddin, a bu’n gyrru ambiwlansys yn Yr Aifft. Credwn fod y rhain yn seiliedig ar yr un siasi â cheir Model ‘T’ Ford, a byddwn yn ddiolchgar i gael unrhyw wybodaeth amdanynt.

ADX1579.08.04 Egypt, ambulance fag break

Wedi’r rhyfel agorodd Thomas siop ddillad gyda’i wraig, Edith, ar Stryd y Bont, Aberystwyth, ble mae’r tŷ Golchi a Throi a Sychu erbyn heddiw, ddiweddarach aeth Thomas i redeg yr Eagle Garage. Darllenwch fwy am y Hallworths yma.

Posted in Aberystwyth, Blog gwadd, Ein hoff ddogfennau, Y Rhyfel Mawr | Tagged , , | 1 Comment

Mins peis ‘Captain Beefheart’

Campwaith arall wedi’i hysbrydoli gan Archwilio Eich Archif!

Wrth baratoi ar gyfer ein digwyddiad Creu Hanes, fe wnes i ddiod ffrwythau (shrub) – ac eisoes wedi blogio am hwnnw – a gyda chymorth fy ffrind, Mark, llwyth o fins peis Nadoligaidd ar ôl mynd i’r archif am rysáit arall o’r llyfrau Webley-Parry.
Dyma’r rysáit ichi eto:

imag2081

Mince Pie’s Meat
One pound and a half of suet, ten ounces of raisins, two pounds and a half of Currants, half a pound of sugar, half a quarter of an ounce of Mace, one nutmeg, one pound of Bullock’s heart, mix all together with some Lemon peel, then put a quarter of a pint of Brandy, and a quarter of a pint of white wine. When you use it put in Apple and sweetmeats, and a little salt.

Briwdda Mins-peis
Pwys a hanner o siwet, deg owns o resins, dau bwys a hanner o Gyrens, hanner pwys o siwgr, wythfed owns o Bergibyn, un Gneuen yr India, pwys o Galon Ychen, yn gymysg i gyd â chroen Lemwn, yna ychwanegu chwarter peint o Frandi a chwarter peint o Win Gwyn. Cyn gweini ychwanegwch Afal a Golwyth Melys, ac ychydig o halen.

Aethom i weld y cigydd Rob Rattray i brynu calon, ac roedd yn ANFERTH. Wrth lwc, roedd yn fodlon gwerthu hanner inni, ac roedd yn ddigon clên i’w thorri’n fân hefyd. Roedd yn dal yn becyn eithaf swmpus, ac ni ddefnyddion ni ond hanner ohono, sef tua phwys i gyd; roedd Gwrtheyrn, cath Mark, wrth ei bodd yn bwyta’r gweddill (fesul tipyn!)

IMAG0860Fe ddilynon ni’r rysáit bron air am air, ond gan nad oedden ni’n sicr beth oedd union ystyr ‘sweetmeats’ fe benderfynon ni hepgor y rheiny. Fe ddefnyddion ni groen candi cymysg yn lle croen lemwn. Daeth y rysáit ar gyfer y crwst o wefan BBC Good Food.

Y canlyniad: Blasus iawn; yn dipyn llai melys na’r rhai arferol. Synnwn i ddim y gallai llysieuwyr eu bwyta heb fod ddim callach (nid ein bod wedi bwydo rhai i lysieuwyr, cofiwch. Fydden ni byth yn meddwl am wneud y fath beth!)

Fe gynigion ni’r mins peis i bobl yn ein digwyddiad Archwiliwch Eich Archif, ac roedd mynd mawr arnynt, efallai am eu bod ar bwys y shrub!

Posted in Archwilio Eich Archif 2017, Ryseitiau | Tagged , , , | Leave a comment

‘Shrub’: Diod ffrwythau a brandi

Fe wnes i ddiod ffrwythau – ‘shrub‘ – ar gyfer Creu Hanes, ein digwyddiad Archwilio Eich Archif a gynhaliwyd ym mis Tachwedd 2017.

Roedd y dewrion a gymerodd lymaid wedi cael blas mawr arno, ac yn ôl pob golwg doedden nhw ddim gwaeth wedi hynny! Felly dyma gyflwyno (ar ôl galw mawr amdano) blog ynglŷn â gwneud y ddiod dra meddwol hon. Nid oes angen ond diwrnod neu ddau iddo setlo, felly gallech fod yn llymeitian eich diod ffrwythau’ch hun ddydd Nadolig os dymunwch.

wp-2-1-page-10-shrub.jpg

Trawsgrifiad (wedi’i atalnodi rywfaint):

Shrub

Take half a Pound of Lemmon Peel cut very thin and the same quantitly of Sevile orange Peel, let it infuse in two quarts of real french Brandy for twenty four hours, then strain them and by squeezeing them to the Liquor add three quarts more of the Brandy, one of Lemmon Juice and a Pint of Sevile Orange Juice, two Pound and a half of double refined Sugar. Let it stand three or four days shaking it often, filter it through a fine flannel and let it stand some hours to fine then bottle it off. You may if you like it put two quarts of Rum instead of the Brandy.

Os oes unrhyw rai yn eich plith yn gwneud marmalêd, fe wyddoch mai ffrwythau tymhorol yw orenau Seville nad ydynt ond ar gael ym mis Ionawr, ac felly fe ddefnyddiais i rawnffrwyth (i roi’r blas chwerw) ac orenau cyffredin yn lle hynny.

 

Bu’n rhaid imi leihau cynhwysion y rysáit cryn dipyn. Yn lle 5 chwart (10 peint!) o frandi ni ddefnyddiais i ond litr o’r gorau y gallai’r Co-op ei gynnig, ynghyd â sudd pedwar lemon, dau oren a dau rawnffrwyth, ac ychydig yn llai na phwys o siwgr. Roeddwn i’n ceisio defnyddio un rhan o bump o’r cynhwysion gwreiddiol, mwy neu lai.

Ar ôl gwasgu’r sudd o’r ffrwythau fe dorrais y pil yn fân mewn prosesydd bwyd (Pwysig: pil un grawnffrwyth yn unig a ddefnyddiais i) a’i roi mewn jar fawr gyda’r brandi i socian dros nos, gan gadw’r sudd ar wahân am y tro.

IMAG0663

Drannoeth fe dynnais i’r pil allan a hidlo’r hylif, rhoi’r siwgr a’r sudd i mewn a gadael i bopeth setlo yn y jar fawr, gan ei ysgwyd bob yn awr ac yn y man i helpu’r siwgr i doddi.

A dyna ni! Fe dywalltais bopeth i botel a dod â hi i’r digwyddiad, lle’r oedd pobl yn medru’i yfed yn oer, gyda jochaid o gwrw sinsir os dymunent. Yn ôl Archifydd y Sir fe ddylid ei yfed yn boeth (mae’n well imi wneud mwy cyn bo hir i roi cynnig ar hynny).

[AZS]

Posted in Archwilio Eich Archif 2017, Ryseitiau | Tagged , , , | 1 Comment

Y Teulu Hallworth, Hyde ac Aberystwyth

[Blog 1 mewn cyfres o 3]

Daeth Thomas ac Edith Hallworth o dref Hyde yn Swydd Caer, lle bu ef yn goetsmon a hithau’n wniadwraig. Ym 1911 roeddent yn byw ym Mythynnod Gwynfryn, Y Gors, gyda’u merch fach Annie, a Thomas yn gweithio fel gyrrwr i Dr Roberts o Benywern.

ADX1579.02.01-02 Gwynfryn cottage garden

Gwynfryn, Penywern

Bu Thomas yn gyrru ambiwlansys yn Yr Aifft yn ystod y Rhyfel Mawr, ac wedi hynny symudodd y teulu i Aberystwyth ac erbyn 1922 roeddent wedi agor siop ddillad ar Stryd y Bont, ble mae’r tŷ Golchi a Throi a Sychu erbyn heddiw.

Yn ddiweddarach aeth Thomas i redeg yr Eagle Garage ar ben uchaf y Lôn Gefn, sydd heb newid rhyw lawer ers hynny, a symudodd y teulu i dŷ newydd ar Heol y Buarth.

Roedd pob aelod o’r teulu Hallworth yn frwd dros foduro, ac roedd Annie’n un o selogion y clwb tenis lleol. Roedd yn fyd gwahanol iawn i dref Hyde yn oes Edward.

Mwy am y Hallworths yn fuan!

[John Wiles]

Posted in Aberystwyth, Blog gwadd, Ein hoff ddogfennau | Tagged , , | 2 Comments