Ceredigion Crest (colour)Croeso i flog swyddogol Archifdy Ceredigion.

Mae Archifdy Ceredigion yn rhan o Gyngor Sir Ceredigion.

Pe byddai’n well gennych ei ddarllen yn Saesneg, cliciwch yma. Ewch i’r dudalen Amdanom Ni i gael manylion am y ffordd yr ydym yn rhoi ein Polisi Iaith Gymraeg ar waith ar y cyfryngau cymdeithasol.


Posted in Uncategorized

O Dywyllwch i Oleuni: Casgliad sleidiau Ronald Everson

Dyma flog newydd gan Swyddog Prosiect O Dywyllwch i Oleuni, Dr. Andrew Cusworth.

Rydym yn ddiolchgar i deulu Mr. Everson am y caniatad i roi’r casgliad ar-lein fel y gall pawb ei fwynhau.


Casgliad sleidiau Ronald Everson (ADX/1489) yw’r mwyaf yn yr Archifdy. Mae’n llanw tri blwch ar ddeg i gyd, pob un yn cynnwys dau gant o sleidiau. Er mai dim ond y sleidiau mwyaf perthnasol i ffocws yr Archifdy ar Geredigion sydd wedi’u digideiddio a’u lanlwytho, mae’r rheiny eu hunain yn rhai cannoedd o luniau.

Dechreuodd Everson ymddiddori mewn ffotograffiaeth fel hobi oddeutu 1969, yn rhannol er mwyn tynnu lluniau o’i siwrneiau a’i deulu. Roedd yn cymryd yr hobi’n gyfan gwbl o ddifrif, ac ymhen dim roedd yn cynnal sioeau sleidiau ar gyfer cymdeithasau a chlybiau megis Cymdeithas Eingl-Gymreig Llan-non. Mae nodiadau naratif a gorchmynion y sleidiau’n dal i oroesi ar gyfer o leiaf rhai o’r sgyrsiau sydd yn y casgliad.

Mewn sioe sleidiau oedd yn dwyn y teitl ‘CYMRU Gwlad Mynyddoedd, Cestyll, Llynnoedd, a Moroedd’, a roddwyd ar y 22ain o Hydref 1974. Dywedodd Everson hyn am ei hobi: ‘Buasai’n drueni pe na bai gen i luniau o fy wyres a’r holl lefydd hardd ‘na ac felly fe brynais gamera rhad imi fy hun. Cyn hynny, yr unig brofiad o ffotograffiaeth oedd gen i oedd defnyddio camera bocs pan oeddwn yn fachgen.’

Arwyddair y ffotograffydd amatur yw mai’r ‘camera gorau yw’r un sydd gen ti yn dy ddwylo’, mae Everson yn dadlennu pa mor frwd ydoedd dros ffotograffiaeth: ‘Es i ddim i’r llefydd hyn yn un swydd i dynnu ffotograffau. Digwydd bod roedd fy nghamera gen i rhag ofn! Peidiwch byth â mynd i unlle heb gamera. Byddwch yn siwr o golli allan ar lun eich bywyd.’

Trefnwyd ‘CYMRU Gwlad Mynyddoedd, Cestyll, Llynnoedd, a Moroedd’ fel siwrnai ddychmygol, ac Everson yn dywysydd – ‘’Gadewch inni ddechrau yn Aberystwyth a gan fod milltiroedd mawr o deithio o’n blaenau ni, fe godwn ni’n gynnar i weld y wawr a haul y bore cynnar.’

ADX.1489.3.03.132

ADX/1489/3/3/132 Y Wawr dros Dan y Coed

‘Does ond un lle sydd i wylio tref Aberystwyth – sef Craig Glais’

ADX.1489.3.2.041

ADX/1489/3/2/41 Aberystwyth o Graig Glais

Ac felly mae’r sioe sleidiau’n mynd rhagddi drwy bron i ddau gant o sleidiau, er mae’r naratif yn cwmpasu ychydig o dudalennau’n unig. Mae’n ymddangos bod Everson wedi cynnal nifer o sioeau sleidiau, er does ‘na’r un wedi ei chofnodi mor drwyadl â hon; y cwbl sy’n weddill o’r rheiny yw gorchmynion y dangosiadau a theitlau’r lluniau. Roedd y sioeau eraill hynny’n cynnwys ‘East Anglia, taith ar hyd yr Arfordir,’ ‘Golwg ar Loegr,’ ‘Norwy, Gwlad y Fjord’, a ‘Golygfeydd i swyno’r llygaid, rhai yn agos, rhai yn bell.’ Mae’n amlwg o’r teitlau yma bod y casgliad yn cynnwys amrywiaeth o luniau o dirweddau ac adeiladau a hyd yn oed Ras Welyau Fawr Knaresborough.

O droi’n ôl at Geredigion, mae’n dda o beth bod hobi Everson yn fodd inni gael cipolwg ar fywyd y Sir trwy gyfrwng ei luniau, ac roedd ei deulu’n falch bod yr Archifdy’n eu rhannu nhw gyda chynulleidfa newydd ar-lein. Bûm wrthi’n sganio’n ddyfal drwy’r casgliad a dyma rai o’r lluniau, er nad ydyn nhw mewn trefn neilltuol, a roddodd y pleser mwyaf imi.

ADX.1489.3.2.040

ADX/1489/3/2/40, trên Pontarfynach. Mae’r difrod sydd wedi ei achosi i ochr dde’r ffrâm, a hynny oherwydd bod y llun reit ar ddiwedd y rholyn ffilm yn rhoi awyrgylch ac osgo i’r llun.

ADX.1489.3.2.087

ADX/1489/3/2/87, Y Neuadd Fawr, Coleg Prifysgol Cymru. Y Neuadd Fawr ar ei newydd wedd go iawn

ADX.1489.3.03.015

ADX/1489/3/3/15, Dechrau Ras Seiclo, Aberystwyth. Mae’r ras yn dechrau, a’r beicwyr yn cychwyn, ond mae amseriad y llun yn creu golygfa syfrdanol o dawel a llonydd.

 

 

ADX.1489.3.1.188

ADX/1489/3/1/188, Eithin yn eu blodau, Aberdyfi. Llun a gafodd ei dynnu ar ochr y ffordd, a chip ar ryw gerbyd neu’i gilydd (car y ffotograffydd o bosib?) ac arwydd yn rhybuddio ynghylch rhoi’r llwyni ar dân.

ADX.1489.3.03.161

ADX/1489/3/3/161, Y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig, Aberystwyth. Y band yn gorymdeithio heibio i Neuadd y Dref, cartref presennol yr Archifdy.

ADX.1489.3.04.179

ADX/1489/3/4/179, Gwesty’r Hafod, Pontarfynach. Rhywun yn aros i groesi’r ffordd gyda phlant y tu allan i Westy’r Hafod.

ADX.1489.3.05.103

ADX/1489/3/5/103, Rhybudd o gloddfa blwm: ‘Perygl:- Siafft Cloddfa. Os byddwch yn taflu cerrig, yn llacio’r gwaith maen, neu’n peri difrod mewn unrhyw ffordd arall i’r siafft ac yn peryglu’r rhai sy’n gweithio islaw fe gewch eich erlyn. N.C.M.C.’

ADX.1489.3.05.126

ADX/1489/3/5/126, Capel Bethel, Cwm Rheidol. Yn y llun yma, yr ydym yn credu bod Everson yn defnyddio lens ongl lydan neu drawsnewidydd, ac yn creu effaith hynod ddramatig sy’n eithaf anarferol o fewn ei gasgliad.

ADX.1489.3.06.053

ADX/1489/3/6/53, Arwerthiant Fferm ger Llanbedr Pont Steffan. Dyma lun hyfryd sy’n nodi digwyddiad o bwys yn y gymuned amaethyddol ac sy’n cyfleu peth o gyffro’r diwrnod.

[Andrew Cusworth]

Posted in Digido | Tagged , | Leave a comment

“Mae Clefydau Gwenerol yn Achosi mwy o Anafiadau na Rhyfel”: Sioe Arswydus y Llusern Hud…

Blog newydd am beryglon y Frech Fawr (Siffilis), gyda lluniau a sganwyd yn ystod prosiect digido O Dywyllwch i Oleuni


Dyma i chi gasgliad rhyfedd o sleidiau’r llusern hud (ADX/1262) sydd newydd gael eu digido ac sydd ar gael yn awr ar-lein. Mae’n dechrau â lluniau o flodau a cherfluniau cyn troi at y brif thema sef erchyllterau siffilis.

Mae’n debygol mai yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf neu’n syth ar ôl hynny y cafodd y sioe llusern hud yma ei chreu a hynny gan neu ar ran Swyddog Iechyd Meddygol Sir Aberteifi – Y Dr L. Meredith Dr Davies oedd yn y swydd y pryd hynny. Buasai darlith gyda’r sioe sleidiau wreiddiol (aeth honno i ddifancoll). Cafodd y sleidiau eu darganfod wedi’u lapio mewn papur newydd o 1919.

Roedd siffilis yn hysbys ers canrifoedd lawer ond roedd yn broblem neilltuol adeg rhyfel. Cafodd llawer o oriau gwaith eu colli yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf o’i herwydd, ac yr ofn oedd y byddai dynion a oedd yn dal siffilis yn dod â’r haint adref, ac yn ei roi i’w gwragedd ac i’w plant yn y groth.

Erbyn cyfnod y rhyfel byd cyntaf roedd modd trin Siffilis er roedd y triniaethau’n dal yn eithaf gwenwynig. Tan ddechrau’r ugeinfed ganrif roedd y rhan fwyaf o driniaethau’n cynnwys arian byw ac roedd y sgil-effeithiau’n ofnadwy, ond ym mlynyddoedd cynnar yr ugeinfed ganrif, datblygodd Cemegydd o’r Almaen o’r enw Paul Erlich gyffur a oedd yn gwella’r cyflwr. Fe enillodd Wobr Nobel  am y gamp aruthrol honno ym 1908.  Doedd y cyffur hwnnw, a adwaenid fel Salvarsan yn fasnachol, ddim yn berffaith chwaith gan ei fod yn cynnwys arsenig, ac roedd gofyn ei gymryd am gyfnodau hir er mwyn iddo weithio. Mae sleidiau sioe’r llusern hud yn dangos symptomau cas ac effeithiau siffilis gan gynnwys y cyflwr, ‘Parlys Cyffredinol y Gwallgofiaid’ a oedd newydd ei adnabod fel rhywbeth a oedd yn cael ei achosi gan siffilis.

Nes daw mwy o wybodaeth i’r amlwg allwn ni ond dyfalu pwy oedd y gynulleidfa arfaethedig ar gyfer y lluniau yma, sydd wedi eu dwyn ynghyd o ffynonellau amrywiol. O chwilio yn rhifynnau digidol yr Aberystwyth Observer a’r Cambrian News ar gyfer 1917 – 1919 does dim awgrym o gynulleidfa, ond o ystyried natur y sioe sleidiau efallai nad yw hynny’n syndod!

Mae’r sleidiau eu hunain yn gybolfa hynod ddiddorol: Mae ffotograffau o ddioddefwyr (anhysbys, ac nid yn lleol, fe dybir), sleidiau lliw tywyll o ‘ryfeddodau natur’, dwy o sleidiau sy’n amlygu peryglon yfed mewn tafarnau…

… nifer o sleidiau o bobl ifanc iach (gêm polo dŵr, ras seiclo’r merched, dawns)…

… a llawer o sleidiau sy’n cynnwys dyfyniadau mewn llawysgrifen ac ystadegau sy’n ymwneud â siffilis a’r clwy gwenerol yn gyffredinol.

Mae’r casgliad yn dangos yn ddigamsyniol bod rhywun ddechrau’r ugeinfed ganrif yn Sir Aberteifi wedi ystyried y byddai’n dda o beth ac yn angenrheidiol rhoi esboniad manwl a chynhwysfawr o broblemau cymdeithasol a meddygol siffilis a’r angen am driniaeth broffesiynol unwaith y mae diagnosis wedi ei wneud.

Efallai fod yr awdurdodau meddygol yn pryderu bod dynion yn dychwelyd adref o’r rhyfel gyda mwy nag atgofion i’w canlyn. Prin iawn yw ein casgliad ni o bapurau Swyddog Iechyd Meddygol Sir Aberteifi ac ychydig iawn o ddogfennau sydd wedi goroesi o’r cyfnod a allai daflu goleuni ar y mater.

Byddem yn falch iawn o gael mwy o wybodaeth am gasgliadau tebyg ac am unrhyw luniau ‘stoc’ a oedd yn cael eu defnyddio, os gwelwch yn dda!

[HP]

Posted in Digido, Gwyddoniaeth a thechnoleg, Swyddog Iechyd y Sir, Y Rhyfel Mawr | Tagged , , , , , | Leave a comment

O Dywyllwch i Oleuni

Dyma’r blog cyntaf am O Dywyllwch i Oleuni gan y Swyddog Prosiect, Dr. Andrew Cusworth. Rydym yn ddiolchgar iawn iddo am y gwaith rhagorol y mae wedi ei wneud ar y prosiect hwn yn digido casgliadau’r sleidiau.

Diolch i Nigel Callaghan o Technoleg Taliesin, rydym yn gallu cynnwys delweddau yn ein catalog ar-lein. Dim ond megis dechrau yw hyn; y gobaith yw y bydd mwy fyth o luniau digidol ar gael ar-lein maes o law.


Yn ddiweddar yr wyf i wedi bod yn gweithio’n ddyfal yn Archifau Ceredigion yn digido cyfran fawr o gasgliad yr Archifdy o sleidiau ffotograffig. Mae pwrpas y gwaith a’r cymhelliad y tu ôl iddo’n syml: ceisio sicrhau bod y sleidiau ar gael yn rhwydd i bawb gael eu gweld. O blith yr holl gyfryngau ffotograffig cyfredol, y sleid o bosib yw’r un mwyaf trafferthus – mae angen amser, ymdrech ac arian i greu sleidiau, ac mae angen lle i’w storio a chyfarpar arbenigol i’w gwylio. Rhyfedd meddwl bod fformat a oedd yn arfer bod mor boblogaidd ar un adeg am ei fod yn weladwy ar sgrîn – boed hynny gartref neu mewn neuadd llawn pobl yn gwrando ar sgwrs – bellach mor anodd ei weld a’i rannu.

Mae’r gwaith yn cynnwys amrywiaeth o weithgareddau: dewis y lluniau a allai fod yn berthnasol i gylch gwaith yr Archifau, gan sicrhau bod eu cofnod catalog yn eu paru’n gywir, glanhau’r sleidiau’n ofalus, eu sganio, trefnu’r ffeiliau digidol, ac, yn olaf, gosod y lluniau digidol newydd yng nghatalog yr Archifau.

Mae llawer o’r gwaith hwn yn ymarferol yn ei hanfod, ac mae’n gadael rhywfaint o le yn y meddwl i ystyried y casgliadau, eu hanes, eu cyfrwng a’u cynnwys. Mae rhai ohonynt yn fach iawn – casgliad bach o 4 o sleidiau pur wahanol i’w gilydd yw ADX/1207 a gafodd eu tynnu fis Awst 1960; mae eraill, megis ADX/1489 (mwy am y casgliad hwn yn fuan), yn llawer iawn mwy. Mae ADX/1362 yn gofnod gweledol o garnifal lleol ym 1976, a’r lluniau mewn fformat ffotograffig amatur does neb bellach yn ei ddefnyddio sy’n dangos pytiau o brofiad personol o ryw ddigwyddiad neu’i giydd. Mae LIB/78 yn rhoi cipolwg inni ar ddull llawer mwy proffesiynol, lle mae manylion technegol y llun megis lefelau’r golau, amser amlygiad ac agoriadau’r lens wedi eu nodi ar gerdyn mowntin pob sleid.

ADX.1362.13

ADX/1362/13: Grŵp o blant wedi eu gwisgo fel cardiau chwarae yng ngharnifal Aberystwyth, 1976.

Y sleidiau cyntaf imi eu sganio oedd casgliad Godfrey Hill (MUS/227), hanesydd trefol a diwydiannol lleol a roddai gyflwyniadau ar y pynciau hyn i glybiau a chymdeithasau lleol. Lluniau o fanylion pensaernïol a diwydiannol sydd ganddo gan mwyaf: nodweddion adeiladau neilltuol, cabinedau trydan, ac mae hyd yn oed cloriau mynediad gwasanaethau  yn bynciau rheolaidd ganddo. Fodd bynnag, yn achlysurol, mae ei luniau, naill ai’n fwriadol neu’n ddamweiniol, yn dal rhyw bethau eraill – pobl yn sbecian drwy ffenestri siop sydd bellach wedi diflannu, llun aneglur o gar yn mynd heibio a aeth i ebargofiant ers tro byd, neu ymdrechion i glirio llifogydd mewn stryd; maen nhw’n llwyddo i gyfleu peth o bensaernïaeth a defnyddiau’r diwylliant y maen nhw’n eu cofnodi. Dyma o bosib un o ganlyniadau ychwanegol y prosiect, ac yn wir o rannu unrhyw ddogfen gyda chynulleidfa ehangach ar-lein: sef galluogi pobl i chwilio am y pethau sydd o ddiddordeb iddynt, ac i ddirnad a rhannu’r ystyr sydd yn y casgliadau o luniau. Wedi’r cyfan, y bwriad gwreiddiol oedd eu rhannu ar sgrin o flaen cynulleidfa.

MUS227.2.1B.092res

MUS/227/2/92 Llifogydd yn Stryd Cambrian, 1967.

[Dr. Andrew Cusworth]

Posted in Digido, Sir Aberteifi | Tagged , | Leave a comment

Coco a gwragedd sy’n gweithio

Ydych chi’n cofio coco? Dyna fydden ni’n ei yfed cyn i siocled poeth fynd â’n bryd.  Rwyf wedi sylw bod ‘siocled poeth’ y dyddie hyn yn cynrychioli’r hyn sy’n glyd ac yn gysurus a hyd yn oed yn ‘hygge’.

Ond  dwi ar ymgyrch bersonol i adfer ysblander coco.

Mae ein blog wythnosol anhygoel am y Rhyfel Byd Cyntaf yn Sir Aberteifi yn ein harwain i archwilio papurau newydd y dydd, gan gynnwys hen hysbysebion bendigedig.  Un dull a ddefnyddiwyd gan hysbysebwyr y cyfnod oedd cael cyfres o hysbysebion gwahanol ar yr un thema, a fy hoff un i yw un Rowntree’s Elect Cocoa (oes, mae brandiau eraill ar gael).

Cocoa.2

Roedd yna gyfres o hysbysebion Rowntree’s Cocoa ar y thema Gwragedd sy’n Gweithio, ac argraffwyd o leiaf naw o wahanol hysbysebion yn y papurau rhanbarthol yn ystod hydref a gaeaf 1916.  Roedd yr hysbysebion yn cynnwys nyrs, postmones, gweithwraig arfau rhyfel, gweithwraig rheilffordd, a thocynwraig bws.

Roedd yn hysbysebu clyfar.  Byddai’n cynnwys llun o ddynes ifanc ddeniadol yng ngwisg ei phroffesiwn – yn paratoi neu’n dal cwpanaid o goco – ynghyd â’i sylwadau ar fuddiannau coco yng nghyd-destun ei gwaith.  Er bod yr hysbysebion yn tynnu sylw at y ffaith bod merched yn sydyn yn gwneud ‘gwaith dynion’, roedd y testun yn aml yn awgrymu pa mor anodd oedd y gwaith i’r merched, a pha mor benderfynol yr oeddent o lwyddo.   A pha mor bosibl oedd hynny gyda chymorth coco.

Yr is-bennawd oedd ‘A cup of Rowntree’s Elect Cocoa turns a biscuit into a meal’.  Roedd hyn hefyd yn glyfar.  Er na chyflwynwyd dogni ffurfiol tan 1917, roedd yna brinder bwyd erbyn 1916, ac mi allai’r cyfuniad o ddiwrnod gwaith blinedig a chyflog isel olygu na fyddai menyw’n cael  amser i fwyta’n iawn.  Mae’n siŵr bod y syniad o gwpanaid o goco a bisged fel opsiwn maethlon i bryd o fwyd llawn yn un fyddai’n apelio i lawer.

Cocoa.1

Dyma sylwadau’r docynwraig bws:  rhaid inni ei dychmygu’n gweithio ar fws neu  dram mewn tref neu ddinas brysur.

‘How are you getting on Alice?’ he said. ‘Fine’ I replied but I was feeling a bit tired though I didn’t want to own to it. What with pushing past people standing inside and climbing up top, I can  tell you it does take it out of one a bit. ‘Women don’t eat enough’ he said ‘ why don’t you take a cup of cocoa? – it turns a biscuit into a meal.’ But somehow I wouldn’t, just because it was his idea and not mine. One night I came in extra wet and cold and there was his Rowntree’s Cocoa steaming in the jug and it had such a lovely fragrance that I drank the whole lot up. ’Hullo’ he said when he came in ‘where’s my cocoa?’. Then I had to own up that I had drunk it , but I didn’t care a bit, for I was feeling so fresh and happy . I wouldn’t go without my Rowntree’s Cocoa now for anything – night and morning.

On’d yw e’n wych?  Nid yw’r fenyw ifanc yma am gael y dyn yn ei bywyd yn dweud wrthi beth i’w wneud, ac eto mae’n teimlo mor bositif dan effeithiau hynaws y coco fel ei bod hi’n fodlon cyfaddef ei fod yn iawn.  Mae’r hysbysebion eraill hefyd yn cynnwys yr un her ogleisiol i gymdeithas batriarchaidd.

Cocoa.3

Ymddengys mai dŵr oedd prif gynnwys y ddiod goco yn yr hysbysebion hyn.  Byddai powdwr coco,  ynghyd â  siwgr i roi blas, yn cael eu cymysgu â dŵr neu laeth poeth i ffurfio past, cyn ychwanegu dŵr berwedig i wneud y ddiod.  Mae fersiynau eraill yn cynnwys y defnydd o laeth anwedd neu laeth cyddwys, i’w wneud yn fwy llaethog a melys.

Erbyn hyn rwy’n cael coco bob dydd yn lle fy siocled poeth arferol.  Rwy’n ei gael gyda llaeth soia, heb siwgr, sy’n ddiod eitha’ di-flas.  Serch hynny, rwyf yr un mor hoff o laeth buwch a llaeth gafr ac mae melyster naturiol y rhain yn gwneud diod fwy traddodiadol sy’n haws ei hyfed – gyda siwgr i roi blas!  Mae fy nghaffi lleol yn garedig iawn wedi dechrau stocio coco ar fy nghyfer, ac mae’n debyg bod cwsmeriaid eraill yn dod yn hoff ohono hefyd.  Felly pam na rowch chi gynnig ar goco eich hun – un ai i gofio’r dyddiau a fu neu fel profiad newydd, gan rannu pleser y wraig sy’n gweithio yn yr oes fodern hon a’i ‘dyn’ enigmatig.

[HP]

Cocoa.4

Posted in Ryseitiau, Y Rhyfel Mawr | Tagged , , , | Leave a comment

Y Diweddaraf am Bwdin Gogerddan

Mi wnaeth mam a minnau fwyta Pwdin Nadolig Gogerddan ar ddydd Nadolig. Fe wnes i ei stemio am gwpl o oriau er mwyn ei dwymo’n dda drwyddo a’i droi allan. Fe es i ag ef ar wib i’r ardd i nôl sbrigyn iach o gelyn, fe dwymais beth brandi, rhoi’r pwdin ar dân (a’r celyn hefyd – wps!) a’i weini. Roedd yn flasus iawn gyda hufen dwbl Jersey. Roedd yn neis iawn – yn dywyll, yn llawn ffrwythau a heb fod yn rhy drwm. Yr unig feirniadaeth sydd gen i yw’r pîl cymysg – prynais frand oedd â blas rhy asidig arno imi, ac er na wnaeth hynny ddifetha blas y pwdin yn ormodol, doedd e ddim mor flasus  â’r pîl a gawswn i o’r blaen. Y tro nesaf mi brynaf ddarnau mawr o bîl a’u torri nhw fy hun. Maen nhw’n flasus iawn fel arfer. Mam gafodd y darn tair ceiniog lwcus (pa syndod!)

cropped pudding

Mae gen i ail bwdin o hyd ac yr wyf yn mynd i’w gadw am blwc i weld sut bydd e’n aeddfedu. Yn y cyfamser daeth copi arall o rysáit Pwdin Gogerddan i’r fei mewn llawysgrif o ryseitiau sydd newydd ei gatalogio. Mae’r cynhwysion union yr un fath ond mae’r disgrifiad o’r broses ychydig bach yn wahanol. Dydyn ni ddim yn gwybod eto pwy oedd y perchennog. Mae’r llawysgrif yn cynnwys nifer o ryseitiau diddorol ac yr ydym yn siŵr o roi cynnig arnyn nhw cyn bo hir…

Diolch yn fawr iawn i bawb am eu sylwadau a’u syniadau!

[HP]

Posted in Archifdy Ceredigion, Ryseitiau | Tagged , , , | Leave a comment

Cacen yr Almaen

xmas-tree-german-cake

Mae gennym ddwy fersiwn o’r gacen yma’n barod! Rysáit teisen Fictoria yw hwn yn y bon (pwysau’r wyau mewn siwgr, menyn a blawd) ond fel rheol byddem yn defnyddio blawd codi mewn teisen Fictoria heddiw. Pan gafodd y Rysáit yma ei gyhoeddi roedd ‘blawd’ yn golygu ‘blawd plaen’. Rhaid curo’r toes am hydoedd (cymaint â hanner awr, cofiwch!) i ddwyn aer iddo er mwyn iddo godi yn y popty.

german-cake-1913-2

Cafodd Fersiwn Un ei choginio fel un gacen – cymerodd fwy o amser na’r hanner awr sydd yn y rysáit. Yn y diwedd cymerodd rhwng 40 – 60 munud ar 180°. Cododd y gacen yn braf megis llosgfynydd. O’i thorri roedd yn debyg i Deisen Felen. Cafodd aelodau Fforwm Hanes Lleol Ceredigion ddarn i drio. Dywedodd un sydd â pherthynas yn yr Almaen, ei bod hi’n debyg i ‘gacen dywod’ yr Almaen.

german-cake-1913-cut

Nid wyf wedi gallu dod o hyd i fanylion M. Langenbach, Caerleon House, a gyfrannodd y rysáit hon at Lyfr Ryseitiau Coeden Nadolig Eglwys Mihangel Sant ym 1913. A oedd cysylltiad ganddi â’r Brifysgol?

german-cake-made-by-helen-at-caesars

Cafodd Fersiwn Dau y rysáit ei pharatoi gan Helen yn Café Cesar yn Rhodfa’r Gogledd. Mae hi wrth ei bodd yn rhoi cynnig ar ryseitiau newydd (a hen!) a rhai anarferol. Fe wnaeth y gacen mewn dau dun fel cacen sbwng draddodiadol. Fe gododd yn wych. Buom yn rhannu yng Nghanolfan Rheidol, swyddfa’r Cyngor yn Aberystwyth.

[HP]

Posted in Archwilio Eich Archif 2016, Ryseitiau | Tagged , , , | Leave a comment