Coco a gwragedd sy’n gweithio

Ydych chi’n cofio coco? Dyna fydden ni’n ei yfed cyn i siocled poeth fynd â’n bryd.  Rwyf wedi sylw bod ‘siocled poeth’ y dyddie hyn yn cynrychioli’r hyn sy’n glyd ac yn gysurus a hyd yn oed yn ‘hygge’.

Ond  dwi ar ymgyrch bersonol i adfer ysblander coco.

Mae ein blog wythnosol anhygoel am y Rhyfel Byd Cyntaf yn Sir Aberteifi yn ein harwain i archwilio papurau newydd y dydd, gan gynnwys hen hysbysebion bendigedig.  Un dull a ddefnyddiwyd gan hysbysebwyr y cyfnod oedd cael cyfres o hysbysebion gwahanol ar yr un thema, a fy hoff un i yw un Rowntree’s Elect Cocoa (oes, mae brandiau eraill ar gael).

Cocoa.2

Roedd yna gyfres o hysbysebion Rowntree’s Cocoa ar y thema Gwragedd sy’n Gweithio, ac argraffwyd o leiaf naw o wahanol hysbysebion yn y papurau rhanbarthol yn ystod hydref a gaeaf 1916.  Roedd yr hysbysebion yn cynnwys nyrs, postmones, gweithwraig arfau rhyfel, gweithwraig rheilffordd, a thocynwraig bws.

Roedd yn hysbysebu clyfar.  Byddai’n cynnwys llun o ddynes ifanc ddeniadol yng ngwisg ei phroffesiwn – yn paratoi neu’n dal cwpanaid o goco – ynghyd â’i sylwadau ar fuddiannau coco yng nghyd-destun ei gwaith.  Er bod yr hysbysebion yn tynnu sylw at y ffaith bod merched yn sydyn yn gwneud ‘gwaith dynion’, roedd y testun yn aml yn awgrymu pa mor anodd oedd y gwaith i’r merched, a pha mor benderfynol yr oeddent o lwyddo.   A pha mor bosibl oedd hynny gyda chymorth coco.

Yr is-bennawd oedd ‘A cup of Rowntree’s Elect Cocoa turns a biscuit into a meal’.  Roedd hyn hefyd yn glyfar.  Er na chyflwynwyd dogni ffurfiol tan 1917, roedd yna brinder bwyd erbyn 1916, ac mi allai’r cyfuniad o ddiwrnod gwaith blinedig a chyflog isel olygu na fyddai menyw’n cael  amser i fwyta’n iawn.  Mae’n siŵr bod y syniad o gwpanaid o goco a bisged fel opsiwn maethlon i bryd o fwyd llawn yn un fyddai’n apelio i lawer.

Cocoa.1

Dyma sylwadau’r docynwraig bws:  rhaid inni ei dychmygu’n gweithio ar fws neu  dram mewn tref neu ddinas brysur.

‘How are you getting on Alice?’ he said. ‘Fine’ I replied but I was feeling a bit tired though I didn’t want to own to it. What with pushing past people standing inside and climbing up top, I can  tell you it does take it out of one a bit. ‘Women don’t eat enough’ he said ‘ why don’t you take a cup of cocoa? – it turns a biscuit into a meal.’ But somehow I wouldn’t, just because it was his idea and not mine. One night I came in extra wet and cold and there was his Rowntree’s Cocoa steaming in the jug and it had such a lovely fragrance that I drank the whole lot up. ’Hullo’ he said when he came in ‘where’s my cocoa?’. Then I had to own up that I had drunk it , but I didn’t care a bit, for I was feeling so fresh and happy . I wouldn’t go without my Rowntree’s Cocoa now for anything – night and morning.

On’d yw e’n wych?  Nid yw’r fenyw ifanc yma am gael y dyn yn ei bywyd yn dweud wrthi beth i’w wneud, ac eto mae’n teimlo mor bositif dan effeithiau hynaws y coco fel ei bod hi’n fodlon cyfaddef ei fod yn iawn.  Mae’r hysbysebion eraill hefyd yn cynnwys yr un her ogleisiol i gymdeithas batriarchaidd.

Cocoa.3

Ymddengys mai dŵr oedd prif gynnwys y ddiod goco yn yr hysbysebion hyn.  Byddai powdwr coco,  ynghyd â  siwgr i roi blas, yn cael eu cymysgu â dŵr neu laeth poeth i ffurfio past, cyn ychwanegu dŵr berwedig i wneud y ddiod.  Mae fersiynau eraill yn cynnwys y defnydd o laeth anwedd neu laeth cyddwys, i’w wneud yn fwy llaethog a melys.

Erbyn hyn rwy’n cael coco bob dydd yn lle fy siocled poeth arferol.  Rwy’n ei gael gyda llaeth soia, heb siwgr, sy’n ddiod eitha’ di-flas.  Serch hynny, rwyf yr un mor hoff o laeth buwch a llaeth gafr ac mae melyster naturiol y rhain yn gwneud diod fwy traddodiadol sy’n haws ei hyfed – gyda siwgr i roi blas!  Mae fy nghaffi lleol yn garedig iawn wedi dechrau stocio coco ar fy nghyfer, ac mae’n debyg bod cwsmeriaid eraill yn dod yn hoff ohono hefyd.  Felly pam na rowch chi gynnig ar goco eich hun – un ai i gofio’r dyddiau a fu neu fel profiad newydd, gan rannu pleser y wraig sy’n gweithio yn yr oes fodern hon a’i ‘dyn’ enigmatig.

[HP]

Cocoa.4

Advertisements
Posted in Ryseitiau, Y Rhyfel Mawr | Tagged , , , | Leave a comment

Y Diweddaraf am Bwdin Gogerddan

Mi wnaeth mam a minnau fwyta Pwdin Nadolig Gogerddan ar ddydd Nadolig. Fe wnes i ei stemio am gwpl o oriau er mwyn ei dwymo’n dda drwyddo a’i droi allan. Fe es i ag ef ar wib i’r ardd i nôl sbrigyn iach o gelyn, fe dwymais beth brandi, rhoi’r pwdin ar dân (a’r celyn hefyd – wps!) a’i weini. Roedd yn flasus iawn gyda hufen dwbl Jersey. Roedd yn neis iawn – yn dywyll, yn llawn ffrwythau a heb fod yn rhy drwm. Yr unig feirniadaeth sydd gen i yw’r pîl cymysg – prynais frand oedd â blas rhy asidig arno imi, ac er na wnaeth hynny ddifetha blas y pwdin yn ormodol, doedd e ddim mor flasus  â’r pîl a gawswn i o’r blaen. Y tro nesaf mi brynaf ddarnau mawr o bîl a’u torri nhw fy hun. Maen nhw’n flasus iawn fel arfer. Mam gafodd y darn tair ceiniog lwcus (pa syndod!)

cropped pudding

Mae gen i ail bwdin o hyd ac yr wyf yn mynd i’w gadw am blwc i weld sut bydd e’n aeddfedu. Yn y cyfamser daeth copi arall o rysáit Pwdin Gogerddan i’r fei mewn llawysgrif o ryseitiau sydd newydd ei gatalogio. Mae’r cynhwysion union yr un fath ond mae’r disgrifiad o’r broses ychydig bach yn wahanol. Dydyn ni ddim yn gwybod eto pwy oedd y perchennog. Mae’r llawysgrif yn cynnwys nifer o ryseitiau diddorol ac yr ydym yn siŵr o roi cynnig arnyn nhw cyn bo hir…

Diolch yn fawr iawn i bawb am eu sylwadau a’u syniadau!

[HP]

Posted in Archifdy Ceredigion, Ryseitiau | Tagged , , , | Leave a comment

Cacen yr Almaen

xmas-tree-german-cake

Mae gennym ddwy fersiwn o’r gacen yma’n barod! Rysáit teisen Fictoria yw hwn yn y bon (pwysau’r wyau mewn siwgr, menyn a blawd) ond fel rheol byddem yn defnyddio blawd codi mewn teisen Fictoria heddiw. Pan gafodd y Rysáit yma ei gyhoeddi roedd ‘blawd’ yn golygu ‘blawd plaen’. Rhaid curo’r toes am hydoedd (cymaint â hanner awr, cofiwch!) i ddwyn aer iddo er mwyn iddo godi yn y popty.

german-cake-1913-2

Cafodd Fersiwn Un ei choginio fel un gacen – cymerodd fwy o amser na’r hanner awr sydd yn y rysáit. Yn y diwedd cymerodd rhwng 40 – 60 munud ar 180°. Cododd y gacen yn braf megis llosgfynydd. O’i thorri roedd yn debyg i Deisen Felen. Cafodd aelodau Fforwm Hanes Lleol Ceredigion ddarn i drio. Dywedodd un sydd â pherthynas yn yr Almaen, ei bod hi’n debyg i ‘gacen dywod’ yr Almaen.

german-cake-1913-cut

Nid wyf wedi gallu dod o hyd i fanylion M. Langenbach, Caerleon House, a gyfrannodd y rysáit hon at Lyfr Ryseitiau Coeden Nadolig Eglwys Mihangel Sant ym 1913. A oedd cysylltiad ganddi â’r Brifysgol?

german-cake-made-by-helen-at-caesars

Cafodd Fersiwn Dau y rysáit ei pharatoi gan Helen yn Café Cesar yn Rhodfa’r Gogledd. Mae hi wrth ei bodd yn rhoi cynnig ar ryseitiau newydd (a hen!) a rhai anarferol. Fe wnaeth y gacen mewn dau dun fel cacen sbwng draddodiadol. Fe gododd yn wych. Buom yn rhannu yng Nghanolfan Rheidol, swyddfa’r Cyngor yn Aberystwyth.

[HP]

Posted in Archwilio Eich Archif 2016, Ryseitiau | Tagged , , , | Leave a comment

Cawl Teulu Gwych

xmas-tree-excellent-family-soup

Mae enw’r cawl yma o 1913 yn reit ddoniol. Ai’r cawl ynteu’r teulu sy’n wych?

Mae cawl yn dibynnu ar godi blas y cig a’r llysiau sydd wedyn yn cael eu gwaredu (neu’u defnyddio at ddibenion eraill). Mae’r gwlych sy’n weddill yn cael ei dewychu cyn ei weini. Mae angen 3½ chwart (neu saith peint) o ddŵr – a sosban fawr iawn – ond does dim angen llawer iawn o gynhwysion eraill.

Defnyddiwch sego i dewychu’r cawl. Bydd rhai’n cofio pwdin sego, sef pwdin llaeth a oedd yn boblogaidd gan y plant yng nghanol yr ugeinfed ganrif. Roedd y plant oedd ddim yn hoffi sego (neu dapioca, rhyw fwydiach arall lled debyg iddo) yn arfer dweud ei fod yn ymdebygu i rifft llyffant.

Daw coes las cig eidion o ran uchaf y goes flaen.

Y cyflasau olaf i’w hychwanegu yw pergibyn (sbeis a ddaw o’r siderion a geir ar nytmeg) a phupur cayenne, sy’n goch ac yn boeth, sy’n annisgwyl braidd ac yn gyffrous!

[HP]

Posted in Archwilio Eich Archif 2016, Ryseitiau | Tagged , | Leave a comment

Teisen Ann Pugh

aby-wh-2-1-2-ann-pughs-cake

Mae’r gacen yma’n debycach i dorth deisen neu deisen doddion. Fe’i gwneir trwy ychwanegu cynhwysion at does cyffredin. Fe allech chi ddefnyddio toes bara gwyn, ac ychwanegu’r cynhwysion at hwnnw.

Mae torth bedair yn pwyso 4 pwys, ac felly mae’n debyg y byddai angen 2 bwys o does ar gyfer y rysáit yma. Fe allech chi haneru’r mesuriadau isod a defnyddio 500g / 1 pwys o does bara masnachol .

Does dim sôn am yr amser coginio na’r gwres, ond os dilynwch chi’r amseriad a’r gwres sydd eu hangen i wneud torth 1 pwys (neu 500g) dylai hynny weithio – oddeutu 35 munud ar 180°-200° (llai ar gyfer ffan).

Dyma’r rysáit

Dau bwys o does – cymysgwch 2 wy ynddo ac yna 4 owns o fenyn a 2 owns o saim. Curwch y toes tra mae’n eithaf oer. Yna rhowch ½ pwys o gyrens, 6 owns o siwgr ac ychydig bach o sbeis. Peidiwch â rhoi dim hylif o gwbl.


Trawsgrifiad y ddogfen wreiddiol

Half quartern of dough – mix 2 eggs with it first then 4 oz. of butter and 2oz. of lard. Beat into the dough quite cold. Afterwards add ½ lb currants, 6 oz. sugar and a small quantity of spice. No liquid of any kind.

[HP]

Posted in Archwilio Eich Archif 2016, Ryseitiau | Tagged , | Leave a comment

Pastai Dyn Tlawd

xmas-tree-poor-mans-pie

xmas-tree-front-cover
Dyma rysáit o 1913 gan Marianne Farrow a ddaeth i Aberystwyth ym 1901 gyda’i gŵr George, Uwch Ringyll Cwmni yng Nghatrawd Magnelau Sir Aberteifi. Erbyn 1911 roedd ganddyn nhw chwech o blant rhwng 17 a 6 blwydd oed.

Gan mai dim ond rhyw 6 swllt yr wythnos oedd incwm ei gŵr, efallai fod Mrs Farrow yn gyfarwydd iawn â choginio’r fath ddanteithion blasus a darbodus.

[HP]

Posted in Archwilio Eich Archif 2016, Ryseitiau | Tagged , | Leave a comment