Dal y foment: albymau teulu bonheddig Cymreig

Bydd y catalog o ddyddiaduron a dogfennau eraill o’r casgliad Webley-Parry (cyf. WP) yn dod ar ein gwefan cyn bo hir. Mae un o’n gwirfoddolwyr, John Wiles, wrthi’n rhestru’r lluniau, ac ef sydd wedi llunio’r blog – isod – sy’n cyflwyno rhan o’r casgliad.

Mae’r lluniau yn y casgliad Webley Parry’n dogfennu bywydau breintiedig bonheddwyr de Sir Aberteifi yn ystod y Belle Époque, sef diwedd Oes Fictoria a dechrau Oes Edward. Ceir lluniau o’r 1860au hyd at flynyddoedd cynnar yr ugeinfed ganrif, ac fe’u tynnwyd ar hyd a lled Prydain, mewn mannau ffasiynol ar y Cyfandir ac yn rhannau mwy llewyrchus yr Ymerodraeth. Cadwyd y lluniau yn nwylo teulu’r Llyngesydd Herbert Willis Webley Hope, a briododd ei gyfnither, Katherine Kewley, ym 1905.

Mewn tri chas lledr, un ohonynt o siop John Lewis, mae casgliad o bortreadau teuluol wedi’u hargraffu ar cartes de visite yn ogystal â’r cardiau cabinet mawr a ddaeth yn ddiweddarach.

[Rhowch glic ar luniau i’w gwneud yn fwy]

Ceir amrywiaeth llawer helaethach yn y pedwar albwm. Yn ôl pob tebyg, roedd yr un cynharaf yn eiddo i Maria Brigstocke, née Webley Parry, ‘Modryb Brigstocke’, a oedd yn feistres weddw ym Mlaen-pant rhwng 1861 a 1898. Ynddo mae llawer iawn o luniau proffesiynol, gan gynnwys sawl un o blasty Blaen-pant. Mae eraill yn dangos yr adeg pan gyrhaeddodd y clychau yn yr eglwys a adeiladodd Mrs Brigstocke yn Llandygwydd. Gellir tybio fod y lluniau o wyliau a theithiau wedi’u hanfon ati oddi wrth berthnasau iau.

[Rhowch glic ar luniau i’w gwneud yn fwy]

Yn yr albymau eraill ceir twr o gipluniau, ac yn rhai ohonynt gallwn weld pobl yn dal camerâu bocs. Ceir golygfeydd o dai ac ystadau, mabolgampau, gwibdeithiau, gwyliau a theithiau, ynghyd â llongau a’u criwiau a’r ffordd drefedigaethol o fyw. Gwelwn Herbert a Katherine yn aml, yntau’n tyfu o fod yn fachgen ysgol i ganol-longwr ac yna’n is-gapten, a hithau’n llawn hwyl gyda’i chyfoedion di-briod. Wrth hamddena byddent yn gwneud pethau fel cynnal dramâu amatur a beicio, pan oedd y chwiw fawr am y gamp honno yn ei hanterth.

[Rhowch glic ar luniau i’w gwneud yn fwy]

Hwyrach fod Herbert Hope wedi mynd ar y môr fel canol-longwr ac yntau ond yn 13 neu 14 mlwydd oed (1892-3) a daeth yn is-gapten erbyn 1900. Bu’n gwasanaethu ar nifer o longau, gan gynnwys y llong ryfel HMS Empress of India a’r criwser ail ddosbarth, HMS Astrea.

[Rhowch glic ar luniau i’w gwneud yn fwy]

Mae ambell i lun yn dangos ymweliad dwy ferch ifanc a’u gwarchodwraig â thri is-gapten ifanc yn Ysgol Ynyddiaeth y Llynges ar Whale Island, Portsmouth, ym 1900. Y merched ifainc yw Katherine a Mary Kewley, ac un o’r swyddogion yw Herbert Hope.

[Rhowch glic ar lun i’w wneud yn fwy]

WP/5/7/20 Whale Island 1900

WP/5/7/20 Whale Island 1900

[John Wiles]

This entry was posted in Blog gwadd, Ein hoff ddogfennau, Prosiectau catalogio and tagged . Bookmark the permalink.

Gadewch ateb

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s