O Dywyllwch i Oleuni: Casgliad sleidiau Ronald Everson

Dyma flog newydd gan Swyddog Prosiect O Dywyllwch i Oleuni, Dr. Andrew Cusworth.

Rydym yn ddiolchgar i deulu Mr. Everson am y caniatad i roi’r casgliad ar-lein fel y gall pawb ei fwynhau.


Casgliad sleidiau Ronald Everson (ADX/1489) yw’r mwyaf yn yr Archifdy. Mae’n llanw tri blwch ar ddeg i gyd, pob un yn cynnwys dau gant o sleidiau. Er mai dim ond y sleidiau mwyaf perthnasol i ffocws yr Archifdy ar Geredigion sydd wedi’u digideiddio a’u lanlwytho, mae’r rheiny eu hunain yn rhai cannoedd o luniau.

Dechreuodd Everson ymddiddori mewn ffotograffiaeth fel hobi oddeutu 1969, yn rhannol er mwyn tynnu lluniau o’i siwrneiau a’i deulu. Roedd yn cymryd yr hobi’n gyfan gwbl o ddifrif, ac ymhen dim roedd yn cynnal sioeau sleidiau ar gyfer cymdeithasau a chlybiau megis Cymdeithas Eingl-Gymreig Llan-non. Mae nodiadau naratif a gorchmynion y sleidiau’n dal i oroesi ar gyfer o leiaf rhai o’r sgyrsiau sydd yn y casgliad.

Mewn sioe sleidiau oedd yn dwyn y teitl ‘CYMRU Gwlad Mynyddoedd, Cestyll, Llynnoedd, a Moroedd’, a roddwyd ar y 22ain o Hydref 1974. Dywedodd Everson hyn am ei hobi: ‘Buasai’n drueni pe na bai gen i luniau o fy wyres a’r holl lefydd hardd ‘na ac felly fe brynais gamera rhad imi fy hun. Cyn hynny, yr unig brofiad o ffotograffiaeth oedd gen i oedd defnyddio camera bocs pan oeddwn yn fachgen.’

Arwyddair y ffotograffydd amatur yw mai’r ‘camera gorau yw’r un sydd gen ti yn dy ddwylo’, mae Everson yn dadlennu pa mor frwd ydoedd dros ffotograffiaeth: ‘Es i ddim i’r llefydd hyn yn un swydd i dynnu ffotograffau. Digwydd bod roedd fy nghamera gen i rhag ofn! Peidiwch byth â mynd i unlle heb gamera. Byddwch yn siwr o golli allan ar lun eich bywyd.’

Trefnwyd ‘CYMRU Gwlad Mynyddoedd, Cestyll, Llynnoedd, a Moroedd’ fel siwrnai ddychmygol, ac Everson yn dywysydd – ‘’Gadewch inni ddechrau yn Aberystwyth a gan fod milltiroedd mawr o deithio o’n blaenau ni, fe godwn ni’n gynnar i weld y wawr a haul y bore cynnar.’

ADX.1489.3.03.132

ADX/1489/3/3/132 Y Wawr dros Dan y Coed

‘Does ond un lle sydd i wylio tref Aberystwyth – sef Craig Glais’

ADX.1489.3.2.041

ADX/1489/3/2/41 Aberystwyth o Graig Glais

Ac felly mae’r sioe sleidiau’n mynd rhagddi drwy bron i ddau gant o sleidiau, er mae’r naratif yn cwmpasu ychydig o dudalennau’n unig. Mae’n ymddangos bod Everson wedi cynnal nifer o sioeau sleidiau, er does ‘na’r un wedi ei chofnodi mor drwyadl â hon; y cwbl sy’n weddill o’r rheiny yw gorchmynion y dangosiadau a theitlau’r lluniau. Roedd y sioeau eraill hynny’n cynnwys ‘East Anglia, taith ar hyd yr Arfordir,’ ‘Golwg ar Loegr,’ ‘Norwy, Gwlad y Fjord’, a ‘Golygfeydd i swyno’r llygaid, rhai yn agos, rhai yn bell.’ Mae’n amlwg o’r teitlau yma bod y casgliad yn cynnwys amrywiaeth o luniau o dirweddau ac adeiladau a hyd yn oed Ras Welyau Fawr Knaresborough.

O droi’n ôl at Geredigion, mae’n dda o beth bod hobi Everson yn fodd inni gael cipolwg ar fywyd y Sir trwy gyfrwng ei luniau, ac roedd ei deulu’n falch bod yr Archifdy’n eu rhannu nhw gyda chynulleidfa newydd ar-lein. Bûm wrthi’n sganio’n ddyfal drwy’r casgliad a dyma rai o’r lluniau, er nad ydyn nhw mewn trefn neilltuol, a roddodd y pleser mwyaf imi.

ADX.1489.3.2.040

ADX/1489/3/2/40, trên Pontarfynach. Mae’r difrod sydd wedi ei achosi i ochr dde’r ffrâm, a hynny oherwydd bod y llun reit ar ddiwedd y rholyn ffilm yn rhoi awyrgylch ac osgo i’r llun.

ADX.1489.3.2.087

ADX/1489/3/2/87, Y Neuadd Fawr, Coleg Prifysgol Cymru. Y Neuadd Fawr ar ei newydd wedd go iawn

ADX.1489.3.03.015

ADX/1489/3/3/15, Dechrau Ras Seiclo, Aberystwyth. Mae’r ras yn dechrau, a’r beicwyr yn cychwyn, ond mae amseriad y llun yn creu golygfa syfrdanol o dawel a llonydd.

 

 

ADX.1489.3.1.188

ADX/1489/3/1/188, Eithin yn eu blodau, Aberdyfi. Llun a gafodd ei dynnu ar ochr y ffordd, a chip ar ryw gerbyd neu’i gilydd (car y ffotograffydd o bosib?) ac arwydd yn rhybuddio ynghylch rhoi’r llwyni ar dân.

ADX.1489.3.03.161

ADX/1489/3/3/161, Y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig, Aberystwyth. Y band yn gorymdeithio heibio i Neuadd y Dref, cartref presennol yr Archifdy.

ADX.1489.3.04.179

ADX/1489/3/4/179, Gwesty’r Hafod, Pontarfynach. Rhywun yn aros i groesi’r ffordd gyda phlant y tu allan i Westy’r Hafod.

ADX.1489.3.05.103

ADX/1489/3/5/103, Rhybudd o gloddfa blwm: ‘Perygl:- Siafft Cloddfa. Os byddwch yn taflu cerrig, yn llacio’r gwaith maen, neu’n peri difrod mewn unrhyw ffordd arall i’r siafft ac yn peryglu’r rhai sy’n gweithio islaw fe gewch eich erlyn. N.C.M.C.’

ADX.1489.3.05.126

ADX/1489/3/5/126, Capel Bethel, Cwm Rheidol. Yn y llun yma, yr ydym yn credu bod Everson yn defnyddio lens ongl lydan neu drawsnewidydd, ac yn creu effaith hynod ddramatig sy’n eithaf anarferol o fewn ei gasgliad.

ADX.1489.3.06.053

ADX/1489/3/6/53, Arwerthiant Fferm ger Llanbedr Pont Steffan. Dyma lun hyfryd sy’n nodi digwyddiad o bwys yn y gymuned amaethyddol ac sy’n cyfleu peth o gyffro’r diwrnod.

[Andrew Cusworth]

Advertisements
This entry was posted in Digido and tagged , . Bookmark the permalink.

Gadewch ateb

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s