“Mae Clefydau Gwenerol yn Achosi mwy o Anafiadau na Rhyfel”: Sioe Arswydus y Llusern Hud…

Blog newydd am beryglon y Frech Fawr (Siffilis), gyda lluniau a sganwyd yn ystod prosiect digido O Dywyllwch i Oleuni


Dyma i chi gasgliad rhyfedd o sleidiau’r llusern hud (ADX/1262) sydd newydd gael eu digido ac sydd ar gael yn awr ar-lein. Mae’n dechrau â lluniau o flodau a cherfluniau cyn troi at y brif thema sef erchyllterau siffilis.

Mae’n debygol mai yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf neu’n syth ar ôl hynny y cafodd y sioe llusern hud yma ei chreu a hynny gan neu ar ran Swyddog Iechyd Meddygol Sir Aberteifi – Y Dr L. Meredith Dr Davies oedd yn y swydd y pryd hynny. Buasai darlith gyda’r sioe sleidiau wreiddiol (aeth honno i ddifancoll). Cafodd y sleidiau eu darganfod wedi’u lapio mewn papur newydd o 1919.

Roedd siffilis yn hysbys ers canrifoedd lawer ond roedd yn broblem neilltuol adeg rhyfel. Cafodd llawer o oriau gwaith eu colli yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf o’i herwydd, ac yr ofn oedd y byddai dynion a oedd yn dal siffilis yn dod â’r haint adref, ac yn ei roi i’w gwragedd ac i’w plant yn y groth.

Erbyn cyfnod y rhyfel byd cyntaf roedd modd trin Siffilis er roedd y triniaethau’n dal yn eithaf gwenwynig. Tan ddechrau’r ugeinfed ganrif roedd y rhan fwyaf o driniaethau’n cynnwys arian byw ac roedd y sgil-effeithiau’n ofnadwy, ond ym mlynyddoedd cynnar yr ugeinfed ganrif, datblygodd Cemegydd o’r Almaen o’r enw Paul Erlich gyffur a oedd yn gwella’r cyflwr. Fe enillodd Wobr Nobel  am y gamp aruthrol honno ym 1908.  Doedd y cyffur hwnnw, a adwaenid fel Salvarsan yn fasnachol, ddim yn berffaith chwaith gan ei fod yn cynnwys arsenig, ac roedd gofyn ei gymryd am gyfnodau hir er mwyn iddo weithio. Mae sleidiau sioe’r llusern hud yn dangos symptomau cas ac effeithiau siffilis gan gynnwys y cyflwr, ‘Parlys Cyffredinol y Gwallgofiaid’ a oedd newydd ei adnabod fel rhywbeth a oedd yn cael ei achosi gan siffilis.

Nes daw mwy o wybodaeth i’r amlwg allwn ni ond dyfalu pwy oedd y gynulleidfa arfaethedig ar gyfer y lluniau yma, sydd wedi eu dwyn ynghyd o ffynonellau amrywiol. O chwilio yn rhifynnau digidol yr Aberystwyth Observer a’r Cambrian News ar gyfer 1917 – 1919 does dim awgrym o gynulleidfa, ond o ystyried natur y sioe sleidiau efallai nad yw hynny’n syndod!

Mae’r sleidiau eu hunain yn gybolfa hynod ddiddorol: Mae ffotograffau o ddioddefwyr (anhysbys, ac nid yn lleol, fe dybir), sleidiau lliw tywyll o ‘ryfeddodau natur’, dwy o sleidiau sy’n amlygu peryglon yfed mewn tafarnau…

… nifer o sleidiau o bobl ifanc iach (gêm polo dŵr, ras seiclo’r merched, dawns)…

… a llawer o sleidiau sy’n cynnwys dyfyniadau mewn llawysgrifen ac ystadegau sy’n ymwneud â siffilis a’r clwy gwenerol yn gyffredinol.

Mae’r casgliad yn dangos yn ddigamsyniol bod rhywun ddechrau’r ugeinfed ganrif yn Sir Aberteifi wedi ystyried y byddai’n dda o beth ac yn angenrheidiol rhoi esboniad manwl a chynhwysfawr o broblemau cymdeithasol a meddygol siffilis a’r angen am driniaeth broffesiynol unwaith y mae diagnosis wedi ei wneud.

Efallai fod yr awdurdodau meddygol yn pryderu bod dynion yn dychwelyd adref o’r rhyfel gyda mwy nag atgofion i’w canlyn. Prin iawn yw ein casgliad ni o bapurau Swyddog Iechyd Meddygol Sir Aberteifi ac ychydig iawn o ddogfennau sydd wedi goroesi o’r cyfnod a allai daflu goleuni ar y mater.

Byddem yn falch iawn o gael mwy o wybodaeth am gasgliadau tebyg ac am unrhyw luniau ‘stoc’ a oedd yn cael eu defnyddio, os gwelwch yn dda!

[HP]

Advertisements
This entry was posted in Digido, Gwyddoniaeth a thechnoleg, Swyddog Iechyd y Sir, Y Rhyfel Mawr and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Gadewch ateb

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s