Cofrestriadau Cerbydau Modur yn Sir Aberteifi

Dechreuodd Cofrestriadau Cerbydau Modur yn Sir Aberteifi ar 1af Ionawr 1904 ac fe gymerodd 45 mlynedd tan 1949 nes bod 10,000 o gerbydau (EJ 1 i EJ 9999) wedi eu cofrestru yn y sir.

Yn dilyn fy blog blaenorol mis Hydref 2014, rwyf bellach wedi cwblhau trawsgrifio’r cofnodion cofrestru cerbydau modur, yr holl gofnodion yn awr ar gronfa ddata a medru eu gweld a’i chwilio ar wefan Archifdy Ceredigion.

Mae’r blog hwn yn grynodeb byr o’r cofnodion hyn.

photo-ej-37-bus

EJ 37, 30hp Milnes Daimler Omnibws wedi’w gofrestru gan Gwmni Rheilffordd Great Western ar 1af Mawrth 1907

I wneud didoli y swm mawr hyn o wybodaeth yn haws rwyf wedi rhannu’r cofnodion yn dri grŵp; Grŵp 1, Ceir, Faniau a Lorïau (cyfanswm gyda’i gilydd); Grŵp 2, Beiciau modur; a Grŵp 3, Tractorau.

Mae siart syml yn dangos dosbarthiad y 10,000 o gerbydau a gofrestrwyd yn y tri grŵp ac ar draws yr holl flynyddoedd i’w gweld isod.

chart-1-cym

Gallwn weld o’r siart bod y niferoedd o Ceir, Faniau a Lorïau yn cynyddu’n araf nes 1915. Nid yw effaith y Rhyfel Byd Cyntaf (1914-18) yn cael ei adlewyrchu yn y nifer o gerbydau a gofrestrwyd yn Sir Aberteifi hyd 1916 pan roedd gostyngiad bychan, parhaodd y gostyngiad hwn am y ddwy flynedd nesaf gyda dim ond nifer fechan a gofrestrwyd yn y blynyddoedd 1917-1918. Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf  cynyddodd y nifer o gerbydau yn y grŵp hwn yn raddol nes uchafbwynt o 450 y flwyddyn ar ddiwedd y 1930au.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd 2 rhwng y blynyddoedd 1939-1945, roedd unwaith eto dim ond ychydig o Ceir, Faniau a Lorïau wedi ei cofrestru ac ar yr un pryd, roedd cynnydd yn y nifer oTractorau, y rhan fwyaf ohonynt wedi eu cofrestru ar gyfer yr Adran Rhyfel. Mae’r cynnydd hwn yn nifer o Tractorau i dros 350 y flwyddyn yn parhau ar ôl y rhyfel.

Mae nifer y Beiciau modur cofrestredig yn dilyn yr un patrwm â’r ceir yn ystod y blynyddoedd cynnar, gan gyrraedd uchafbwynt yng nghanol y 1920au. O’r brig hwn mae eu niferoedd wedi gostwng flwyddyn ar ôl blwyddyn trwy’r 1930au a’r 40au gyda dim ond llond dwrn a gofrestrwyd yn ystod y rhyfel.

Trwy ddefnyddio gwybodaeth o’r gronfa ddata y gallwn benderfynu ar y cynhyrchwyr modur gyda’r rhan fwyaf o gerbydau a gofrestrwyd ar gyfer y grŵp cyntaf (Ceir, Faniau a Lorïau), yn ystod y blynyddoedd 1904-1947 a gellir eu gweld yn y siart isod. Yn ystod y blynyddoedd hyn, roedd cyfanswm o 125 o wahanol gynhyrchwyr wedi eu gynrychioli yn y grŵp hwn, a 45 or cynhyrchwyr wedi eu gynrychioli ond unwaith.

chart-2-cym

O’r siart (dangosir y deg cynhyrchwyr uchaf yn unig), gallwn weld mae Austin oedd y cynhyrchwyr mwyaf ar gyfer y grŵp hwn gyda 1548 o gerbydau, a ddilynir gan Ford (1073) a Morris (965). Mae’r cyfanswm o’r tri cynhyrchwyr cerbydau hyn yn fwy na’r cyfanswm yr holl 122 o gynhyrchwyr eraill gyda’i gilydd.

Mae’n ddiddorol os edrychwn ar ddosbarthiad blynyddol or tri cynhyrchwyr sydd gyda’r mwyaf o gerbydau wedi eu gofrestru, gwelir isod mewn graff syml.

chart-3-cym

O’r graff gallwn weld mae Ford oedd y cynhrchwyr mwyaf poblogaidd ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf gyda’i Model T gan gyrraedd uchafbwynt yn y 1920au cynnar gyda dros 120 o gerbydau wedi’u cofrestru. Morris oedd y mwyaf poblogaidd yng nghanol y 1920au ac yna Austin. Yr Austin wedyn oedd gyda’r modelau mwyaf poblogaidd yn ystod y blynyddoedd 1934-1937 gyda mwy na 160 o gerbydau wedi’u cofrestru, a oedd yn fwy na chyfanswm y ddau cynhyrchwyr eraill.

photo-ej-21

EJ 21 Wolseley Landauette wedi’w gofrestru gan George William Parry Llidiarde, Llanilar ym 1911

Unwaith eto gan ddefnyddio gwybodaeth o’r gronfa ddata y gallwn benderfynu ar y cynhyrchwyr gyda’r rhan fwyaf o gerbydau a gofrestrwyd ar gyfer yr ail grŵp (Beiciau modur) yn ystod y blynyddoedd 1904-1947 a gellir eu gweld yn y siart isod. Yn ystod y blynyddoedd hyn, roedd 114 o wahanol gynhyrchwyr wedi eu cynrychioli yn y grŵp hwn a 45 or cynhyrchwyr wedi eu gynrychioli ond unwaith.

chart-4-cym

O’r siart (dangosir y deg cynhyrchwyr uchaf yn unig), gallwn weld mae Triumph oedd y gwneuthurwr mwyaf gyda 263 o beiciau a ddilynir yn agos gan BSA(262) ac Enfield (192). Mae’r cyfanswm or tri cynhyrchwyr beiciau hyn yn fwy na’r cyfanswm yr holl 111 o gynhyrchwyr eraill gyda’i gilydd.

Rwy’n awr yn y broses o ysgrifennu adroddiad mwy cynhwysfawr o’r holl gerbydau a gofrestrwyd yn Sir Aberteifi yn ystod y blynyddoedd 1904-1947. Bydd y rhain yn cynnwys mwy o fanylion am y cerbydau mwyaf poblogaidd a lleiaf poblogaidd sydd wedi cofrestru yn y sir, ynghyd â’r cerbydau rhyfedd a rhyfeddol oedd wedi eu cofrestru unwaith yn unig.Un enghraifft yw’r cerbyd Murphy annilys hon (a welir isod) wedi eu darganfod mewn garej yn diweddar a gofrestrwyd yng gyntaf yn Sir Aberteifi ar 7 Gorffennaf 1939.

photo-murphy-invalid-carriage

(Llun gan Mr. Roland Malcolm)

 

Mwy yn fuan…

Andrew Williams
Cymdeithas Hanes Lleol Llandysul

This entry was posted in Blog gwadd, Cofrestru Cerbydau Modur and tagged , , . Bookmark the permalink.

Gadewch ateb

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s