Cynllun Mudo’r Llywodraeth: pobl newydd yn dod i Sir Aberteifi

Dechreuodd Cynllun Mudo’r Llywodraeth, o dan y ffugenw Operation Pied Piper, ddydd Gwener, 1 Medi 1939, er mwyn symud mwy na thair miliwn o bobl o’r ardaloedd hynny lle buasent mewn perygl o gael eu bomio o’r awyr, ac i gefn gwlad lle na fuasai cymaint o berygl. Rhoddwyd blaenoriaeth i blant ysgol, plant bach gyda rhywun yn edrych ar eu holau, menywod beichiog a phobl anabl.

Mewn adroddiad i’r Bwrdd Addysg, nododd Swyddog Iechyd y Sir fod nifer o drenau wedi cyrraedd gorsafoedd Aberystwyth a’r Borth rhwng 1 a 4 Medi 1939, yn cludo efaciwîs o Lerpwl:

The 1,647 school children and mothers with babies and toddlers who alighted at Aberystwyth were carefully examined by a team of doctors and nurses in the adjacent school buildings and after being fed at the different church and chapel schoolrooms were distributed to their billets. Those destined for the rural area were examined in rooms at the Borth railway station and then taken by buses to different centres for food and afterwards into the country where their new homes were situated.

Dyma ddetholiad o’r adroddiad sy’n amlygu’r gwasgfeydd ar y gwasanaethau meddygol lleol:

It was obvious, even on the Saturday, that medical problems were going to be difficult. Fortunately, Tanybwlch, a country house close to Aberystwyth which has been taken over as an emergency fever hospital, proved big enough to accommodate not only evacuees suffering from infective diseases, but also suspected contacts. The cleansing station which had been opened at the Bronglais Public Assistance Institution, Aberystwyth, and the existing public health, dental and nursing services, however, were inadequate to deal with the large numbers who required medical and nursing attention, apart from isolation. By the middle of the week, six nurses had arrived from Liverpool on loan for a fortnight, and a lady doctor and two nurses had been appointed. The Liverpool nurses searched the billets for patients needing treatment at the clinic which had been opened in one of the College buildings. This clinic gave daily occupation for the doctor and the two specially appointed nurses for some weeks.

Mae dogfennau eraill sydd a wnelont â Chynllun Mudo’r Llywodraeth yn sôn am ddarparu llety brys i famau. Gwnaethpwyd trefniadau ym 1944 i symud menywod beichiog o Lundain ar y trên i ddau ysbyty yn Sir Aberteifi: Ysbyty Coffa Aberteifi ac Ysbyty Aberaeron. Byddai bydwragedd a nyrsys yn dod gyda’r menywod, ac yn aml iawn buasent yn aros yn yr ysbytai i gynorthwyo. Roedd yn ofynnol i’r Swyddog Iechyd anfon telegram bob wythnos i hysbysu Bwrdd Iechyd Cymru faint o welyau gwag oedd yn y naill ysbyty a’r llall.

Yn y llythyr hwn a ysgrifennwyd ar 24 Awst 1944 gwelir fod sicrhau llety i famau yn fater o frys, gyda chynnig i drosglwyddo Cartref Mamau Beckenham a Penge i Aberystwyth, gan drosi Gwesty’r Queen’s at y diben hwn:

Letter re conversion of Queen's Hotel into maternity home Aug 1944

Llythyr ynglŷn â throsi Gwesty’r Queen’s, Aberystwyth, 24 Awst 1944

Gwnaethpwyd y trefniadau’n chwim iawn ac erbyn y mis wedyn roedd menywod beichiog yn dechrau dod i Aberystwyth:

Telegram re maternity home - arrivals expected from London Aug 1944

Telegram ynglŷn â’r cartref i famau yng Ngwesty’r Queen’s, Aberystwyth, 15 Medi 1944

Ni pharodd y trefniant hwn am ryw lawer gan fod pethau wedi gwella yn Llundain erbyn diwedd 1944, ac felly rhyddhawyd Gwesty’r Queen’s o’r cynllun mudo. Yn y llythyr hwn mynegir diolch i Gyngor Sir Aberteifi am gynorthwyo wrth ddarparu llety brys dros y cyfnod:

????????????????????????????

Llythyr ynglŷn â rhyddhau Gwesty’r Queen’s o’r cynllun efaciwîs, 19 Rhagfyr 1944

Roedd Gwesty’r Queen’s yn safle o bwys yn ystod yr Ail Ryfel Byd: bu’r Awyrlu Brenhinol yn defnyddio’r lle fel gorsaf cyn dyfodiad y mamau. Yn ddiweddarach sefydlodd y Cyngor Sir ei bencadlys yma, a hwn oedd cartref Archifdy Ceredigion hefyd. Cadwyd dogfennau Swyddog Iechyd y Sir yn nhaflod yr adeilad am flynyddoedd lawer.

Clare Connolly (archifydd y prosiect: Dogfennau Swyddog Iechyd y Sir)

This entry was posted in Prosiectau catalogio, Swyddog Iechyd y Sir, Yr Ail Ryfel Byd and tagged , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Gadewch ateb

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s