Lawr ar lan y môr! Ond gan gadw’n sych, wrth gwrs

Rydym wedi gosod arddangosfa newydd yn Archifdy Ceredigion. Un fach yw hi, gan mai dim ond ychydig iawn o le sydd iddi – y gofod lleiaf a geir mewn unrhyw archifdy, efallai. Cabinet bach pren â chlawr gwydr yn sefyll ar goesau bach tenau ydyw, un y gwnaethom ei ‘achub’ o hen Lyfrgell Aberystwyth.

IMG_0226

Y tu mewn i’r cabinet ceir casgliad o ffotograffau Glyn Pickford yn dangos golygfeydd o bromenâd a phier Aberystwyth. Lucie, un o’n gwirfoddolwyr, a roddodd yr arddangosfa at ei gilydd, ac mae’n boblogaidd iawn. Hoeliwyd sylw’r byd ar lan môr Aberystwyth ddechrau 2014 wrth i’r stormydd daro’r lloches a’r rhan helaeth o’r promenâd, ond mae’r arddangosfa’n rhoi darlun mwy heddychlon gyda pharasolau, cychod pleser yn hwylio o gwmpas y bae, cerbydau ymdrochi a’r bandstand bregus o oes Edward. Mae manylder rhyfeddol yn y lluniau hyn; gwelir ceffyl, yn aros gyda’r mulod i bobl eu marchogaeth, yn gorffwys ei ên ar ymyl y prom; ffrog streipiog menyw wedi’i dal yn y gwynt cryf a chwythai’r diwrnod hwnnw, ymhell, bell yn ôl; dau lanc trwsiadus yn mynd am dro ar hyd y traeth, yn llygadu’r talent lleol.

seafront Glyn Pickford

Saif y Queen’s Hotel yng nghefndir llawer o’r lluniau; adeiladwyd y gwesty ym 1866 i roi llety i’r teithwyr a ddeuai i Aberystwyth ar y rheilffordd newydd, a hon oedd un o westai gorau’r dref. Yn ddiweddarach daeth yr adeilad yn Swyddfa Sir Aberteifi, a rhwng 1974 a 2012 roedd yn gartref i Archifdy Dyfed, ac yna Archifdy Ceredigion. Bydd yn cael ei werthu mewn ocsiwn y mis nesaf, ac rydym oll yn gobeithio y daw perchennog da i feddiannu’r hen le. Mae gan yr adeilad orffennol rhyfeddol – a dymunwn ddyfodol hapus iddo hefyd.

Queen's Hotel Aberystwyth

Yn 2012 symudodd Archifdy Ceredigion i’w gartref newydd – hen Neuadd Tref Aberystwyth, a gafodd ei hailwampio’n arbennig. Codwyd yr adeilad yn oddeutu 1844 a bu llawer o newidiadau ar hyd y blynyddoedd – fe wnaeth tân achosi difrod sylweddol ym 1957, ond adnewyddwyd yr adeilad ar yr un seiliau, ac adeiladwyd talwyneb newydd ym 1962. Wrth wneud y gwaith ailwampio diweddaraf, daeth yr adeiladwyr o hyd i gymysgedd ryfedd o gerrig a brics o dan y gwaith plastr, a oedd yn rhoi cliwiau am yr adeilad gwreiddiol. Nid yw’r Archifdy newydd yn gymaint o hwyl â’r hen un, ond mae’n well o lawer i’r casgliadau, a’n hymchwilwyr hefyd yn ôl pob tebyg. Yn bersonol, rwy’n gweld eisiau’r drafftiau cryfion a fyddai’n ysgubo drwy’r hen ystafell chwilio bob gaeaf, yr halen ar hyd y ffenestri ar ôl pob storm, sŵn di-baid y tonnau a bonllefau’r gwylanod. Serch hynny, mae’n rhaid imi gyfaddef mor beryglus oedd cadw archifau unigryw’r sir mewn ystafell ddiogel mewn seler wrth lan y môr, ac roeddem yn eithriadol o ffodus na ddaeth unrhyw drychineb i’n rhan ar hyd y blynyddoedd. Ceir ystafelloedd diogel hyfryd yn yr Archifdy newydd, yn bell uwchlaw lefel y môr, ac mae gennym ystafell chwilio llawer mwy modern. Mae caredigion yr hen adeilad yn dal yn medru mwynhau’r dryslwyn bach o blanhigion y daethom gyda ni, a hen gadeiriau’r ystafell chwilio. Mae’r rheiny’n dyddio’n ôl i adeg y Queen’s Hotel a byddwn yn eu hadnewyddu eleni; mae’n rhatach na phrynu rhai newydd, ac maent yn gadeiriau hyfryd.

Ers symud i hen Neuadd y Dref – neu’n fwy priodol, Canolfan Alun R Edwards, wedi’i enwi ar ôl llyfrgellydd lleol enwog iawn y mae ei bapurau wedi’u cadw yma – mae’n debyg ein bod wedi newid rhywfaint. Mae’r staff yn dal yn arbennig o gymwynasgar (mae llawer i ymchwilydd wedi blino’n lân yn gadael ar ôl inni fod yn eu helpu am oriau lawer) ond rydym hefyd wedi medru tacluso’r casgliadau, gan gynnwys ail-becynnu llawer ohonynt, gwneud rhywfaint o waith cadwedigaeth, mynd i’r afael â’r holl ddeunydd sy’n aros i gael ei gatalogio, a rhoi cynnig ar bethau newydd fel yr hen gyfryngau cymdeithasol yma. Felly dyma ni – yn blogio. Nid ydym yn gwbl siŵr beth mae hynny’n ei olygu, na beth mae disgwyl inni ei wneud, ond efallai y gallwch roi gwybod beth yw’ch barn chi ohono. Dewch yn ôl i gael rhagor cyn bo hir…

[HP]

This entry was posted in Archifdy Ceredigion, Y Prom and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Gadewch ateb

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s